‘Een boek om van te smullen’ over Katherina’s keuken
Cultuurhistorische publieksboek:
Ruud Priem (red.), Op reis en aan tafel met Katherina van Kleef (1417-1476), Antwerpen 2009. Met bijdragen van Bert Thissen, Clemens Verhoeven, Aafje H. Groustra, Els F.M. Peters en Corinne Roes
Op basis van bronnenmateriaal, zoals de ‘keukenboeken’ waarin uitgaven voor het levensonderhoud van het middeleeuwse hof van Gelre staan genoteerd, geeft deze publicatie een ongelofelijk rijk geschakeerd beeld van de wereld van Katherina van Kleef. Er wordt ingegaan op reizen die werden ondernomen door het hertogdom Gelre en naar het Heilig Land, maar ook op de kennis aan Katherina’s hof over voeding en gezondheid, hoe men het eten bereidde, welke tafelmanieren gangbaar waren en de kleding die werd gedragen.
Een boek om van te smullen, ook letterlijk, omdat de rijkdom aan informatie het zelfs mogelijk maakte om enkele menu’s te reconstrueren die aan Katherina’s hof kunnen zijn genuttigd.
Het boek verschijnt bij de tentoonstellingen Met Katherina aan tafel en Met de hertogin op reis die van 10 oktober 2009 t/m 3 januari 2010 te zijn in Museum Het Valkhof en De Stratemakerstoren in Nijmegen.
Kunsthistorische publieksboek:
Anne Margreet As-Vijvers (red.), De hand van de Meester. Het getijdenboek van Katherina van Kleef, Antwerpen 2009. Met bijdragen van Anne Margreet As-Vijvers, Saskia W. van Bergen, Claudine A. Chavannes-Mazel en Kathryn M. Rudy
De meesterhand van een anonieme kunstenaar creëerde rond 1440 een fabelachtig mooi getijdenboek voor de hertogin van Gelre, Katherina van Kleef. Deze rijk geïllustreerde uitgave voert de lezer mee in de wereld van het getijdenboek, waarbij onder andere de uiterst creatieve miniaturen die de Meester ontwerp worden belicht, zijn ongewoon fantasievolle randversieringen en bijzondere gave om het dagelijks leven in de middeleeuwen weer te geven.
Het boek verschijnt bij de tentoonstelling De wereld van Katherina. Devotie, demonen en dagelijks leven in de vijftiende eeuw die van 10 oktober 2009 t/m 3 januari 2010 te zien is in Museum Het Valkhof, Nijmegen.
Wetenschappelijke catalogus:
Rob Dückers en Ruud Priem (red.), The Hours of Catherine of Cleves. Devotion, Demons and Daily Life in the Fifteenth Century, Antwerpen 2009. 426 pp. Met bijdragen van Gregory Clark, Henri Defoer, Jos Koldeweij, Eberhard König, Anne Korteweg, James Marrow, Arent Pol, Kathryn Rudy, Bert Thissen en Roger Wieck
Het getijdenboek van Katherina van Kleef mag met recht het meest schitterende en interessante handschrift worden genoemd dat ooit in de Noordelijke Nederlanden is vervaardigd. Het werd rond 1442/43 verlucht met spectaculaire miniaturen en margeversieringen in glinsterend goud en met sprankelende kleuren voor Katherina van Kleef, hertogin van Gelre, door een bijzonder getalenteerde maar anonieme kunstenaar, die naar dit meesterwerk wordt vernoemd.
Dit fraai geïllustreerde boekwerk vormt de begeleidende wetenschappelijke catalogus bij een unieke tentoonstelling, getiteld De wereld van Katherina. Devotie, demonen en dagelijks leven in de vijftiende eeuw, die van 10 oktober 2009 t/m 3 januari 2010 te zien is in Museum Het Valkhof, Nijmegen.
De publicatie bespreekt de bijna 100 bladen met miniaturen en randen uit dit bijzondere handschrift die worden tentoongesteld, als ook de opdrachtgever en de boekverluchter die het vervaardigde. Aangezien vrijwel alle overige aan de Meester van Katherina van Kleef toegeschreven werken in Nijmegen te zien zijn, behandelt het boek verder het volledige oeuvre van deze schilder, als ook zijn inspiratiebronnen en werken van contemporaine kunstenaars. Alle tentoongestelde objecten, afkomstig uit wereldwijd verspreide collecties, worden in deze catalogus toegelicht, veelal afgebeeld in full colour.
Het catalogusdeel wordt voorafgegaan door een aantal essays van erkende specialisten. Mede dankzij hun bijdragen biedt de publicatie een uitgebreide en diepgaande studie van het handschrift, de kunstenaar en opdrachtgever en presenteert ze nieuwe gegevens en inzichten. Het is daarmee een standaardwerk over dit monumentale manuscript.
Jan Toorop Studies
Dat de kunst van Jan Toorop nog lang niet vergeten is, blijkt uit de honderden reacties die begin 2009 enkele in Museum Het Valkhof gehouden expertisedagen opleverden. Naast interessante originele werken, werden er talloze (dikwijls fraai ingelijste) reproducties aangeboden. Het aanbod weerspiegelde de productie zoals die in Toorops Nijmeegse tijd, van 1908 tot 1916, op gang kwam: veel religieuze voorstellingen, maar ook aantrekkelijke portretten en de in grote oplage voor een goed doel uitgebrachte kleurenlitho van een mijnwerker. In veel gevallen hangen deze ‘Toorops’ al generaties lang aan de muur. Ze werden uitgegeven in diverse afmetingen en soms door Toorop voorzien van een extra handtekening. De zwartwit reproducties zijn dikwijls ingekleurd, waardoor ze nog meer op echte tekeningen lijken. De relatie tussen deze reproducties en de originele werken van Toorop was het onderwerp van de succesvolle tentoonstelling Een echte Toorop?! in Museum Het Valkhof, van 28 februari t/m 5 juli 2009.
In deze monografische studie, die kon profiteren van het materiaal dat in 2009 werd samengebracht tijdens de kijkdagen en naar aanleiding van de Nijmeegse tentoonstelling, zijn tientallen werken van Jan Toorop opgenomen die volstrekt nieuw zijn voor experts en publiek. De publicatie plaatst die spannende vondsten en de vraag wat nu een echte Toorop karakteriseert tegen de achtergrond van de rijke collectie van zijn kunst en correspondentie in de verzameling van Museum Het Valkhof.
Paul Begheyn SJ en Ruud Priem (red.), Jan Toorop Studies. Essays over zijn werk en correspondentie in de collectie van Museum Het Valkhof, Zwolle 2009. Monografische studie, met bijdragen van Ruud Priem, Gerdien Wuestman, Anna Kielstra, Paul Begheyn SJ en Marja Begheyn-Huisman. 128 pp., paperback ISBN 978-90-400-8448-5
Oude Kunst
Museum Het Valkhof heeft een uitgebreide verzameling oude kunst en kunstnijverheid. Deze heeft vooral betrekking op Nijmegen en het Kwartier van Nijmegen, vanaf de Middeleeuwen tot het begin van de 20ste eeuw. Het is een van de rijkste en meest veelzijdige stedelijke collecties in Oost-Nederland.
De voornaamste deelcollecties zijn:
- Werken van Nijmeegse schilders en tekenaars vanaf de 17de t/m de 19de eeuw, met de nadruk op de periode 1770-1870.
- De 17de-eeuwse kleurendruk, ontdekt en uitgevoerd door de Nijmegenaren Johannes Teyler, Jan van Call en Mattheus Berckeboom.
- Schilderijen, tekeningen en glas-in-lood van Jan Toorop, met name uit zijn Nijmeegse periode (1908-1916).
- Tekeningen, grafiek en schilderijen van vooral Nijmeegse kunstenaars uit de periode 1900-1940, zoals Henri Leeuw, Eugène Lücker, Job Graadt van Roggen, Chris Hammes en Chris Le Roy.
Hoogtepunten Oude Kunst
Het museum heeft een uitgebreide reeks topografische schilderijen en tekeningen uit de periode 1600-1940 van gerenommeerde kunstenaars als Jan van Goyen, Arnoldus van Anthonissen, Hendrik Hoogers en Johannes Weissenbruch.
Het vogelvluchtgezicht op Nijmegen van Hendrik Feltman (1667-69) maakt deel uit van een selecte verzameling van monumentale, zeventiende-eeuwse stadsplattegronden die in Nederland bewaard zijn gebleven.
Bijzondere schilderijen als De Vrede van Nijmegen in 1678 van Henri Gascard, Het verbond tussen Bataven en Romeinen van Nicolaes de Helt Stocade en Het Valkhof te Nijmegen in het jaar 800 door Cornelis Springer tonen aansprekende momenten uit de lokale geschiedenis met een belangrijke landelijke uitstraling.
De collectie schilder-, tekenkunst en grafiek geeft een representatief beeld van het werk van Nijmeegse kunstenaars uit dezelfde periode (1600-1940).
De verzameling zeventiende-eeuwse kleurendrukken van Johannes Teyler, Jan van Call en Mattheus Berckeboom, en de imposante collectie schilderijen, tekeningen, glas-in-lood en correspondentie van Jan Toorop zijn van nationaal belang.
De zeer omvangrijke verzameling Nijmeegs zilver kan zich meten aan die van steden als Delft, Dordrecht, Haarlem en Leiden. Prominente stukken zijn onder meer het zogenaamde ‘Nijmeegs uiltje’ uit de zestiende eeuw en het doosje van Gramey uit de zeventiende eeuw.
