721T2771.jpg

random image default10

In de collectie Munten en Penningen van Museum Het Valkhof bevinden zich acht schraubtaler, ofwel schroefpenningen, en negen gedenkpenningen die de geschiedenis van de uitdrijving van de Salzburgse Lutheranen in reliëf verbeelden.

Het katholieke aartsbisdom Salzburg werd geregeerd door machtige bisschoppen. Protestanten werden lange tijd getolereerd, maar aartsbisschop Leopold Anton von Firmian (r.1727-1744) besloot om feller op te treden en de Lutheranen werden voor de keus gesteld: of ze deden afstand van hun geloof en werden katholiek of ze moesten Salzburg verlaten. In 1731-32 vertrokken duizenden Lutherse Salzburgers zonder enige bezittingen hun land, omdat ze weigerden hun geloof op te geven. Frederik Wilhelm, koning van Pruisen, (r.1713-1740), ontfermde zich over het lot van de zwervende Salzburgers en bood aan dat zij zich konden vestigen in Pruisisch-Litouwen. Ook de protestantse Republiek der Zevende Verenigde Nederlanden, nam zo’n achthonderd verdreven geloofsgenoten op en vestigden deze in Zeeland en West-Zeeuws-Vlaanderen. Onderweg passeerden de Salzburgers ook Nijmegen waar zij van zowel het stadsbestuur als particulieren geld ontvingen voor hun onderhoud.

Binnenin elke schroefpenning wordt een serie van 17 ronde, met elkaar verbonden prentjes bewaard. Ook hierop wordt de vervolging van de Salzburgers uitgebeeld en ondersteund met Bijbelse parallellen. Op bijbehorende verklarende teksten worden deze prenten nader toegelicht. De binnenkant van de voor- en keerzijde van de penning bevindt zich een gedrukte landkaart: een van het aartsbisdom Salzburg, waar vandaan de Lutheranen moesten vluchten, en een van het hertogdom Litouwen, wat eigenlijk Pruisisch-Litouwen zou moeten zijn, de plaats in Oost-Pruisen waar emigranten werden opgevangen. De gedenk- en schroefpenningen zijn vervaardigd in Augsburg, en de prenten zijn gemaakt door Abraham Remshard. De penningen waren ook buiten Augsburg erg populair en werden uit solidariteit met geloofsgenoten ook in Pruisen en de Nederlandse Republiek verkocht.

De herkomst van deze gedenk- en schroefpenningen in de collectie van Museum Het Valkhof is niet geheel duidelijk. Zo zouden volgens een inventaris uit 1811 elf van de zeventien aanwezige penningen geschonken zijn aan de gemeente Nijmegen tijdens een bezoek van gevestigde Salzburgers. Het is echter ook mogelijk dat de penningen door een anonieme muntverzamelaar geschonken zijn aan het Museum van Oudheden, een van de voorlopers van Museum Het Valkhof. Beide type penningen en de verklarende teksten zijn vanaf nu te vinden op de website van Collectie Gelderland.