DSC_0905a.jpg

random image default10

verzilverde_gezichtshelmDe Waal bij Nijmegen, tweede helft 1ste eeuw. ijzer en verzilverd messing, deels verguld, h. helm 24,2 cm

Deze gezichtshelm van een ruiter uit de Romeinse tijd werd in 1915 aangekocht door de Nijmeegse verzamelaar Gerard Marius Kam. De helm zou in dat jaar, of kort daarvoor, zijn opgebaggerd uit de Waal bij Nijmegen, dicht bij de zuidelijke oever ten westen van de spoorbrug.

De helm, waarvan het ijzer door corrosie grotendeels verloren is gegaan, is bekleed met messing dat over het hele oppervlak sporen van verzilvering draagt. Op enkele plaatsen zijn resten van vergulding vastgesteld: de lippen, de randen van de oogleden, de twee sierranden van de voorhoofdsband en de kleding en haren van de daarin uitgedreven figuren.

De gedreven ijzeren helmkap in de vorm van een haardos met lokken, is bijna geheel verdwenen. Helmkap en gezichtsmasker zijn met een scharnier aan elkaar verbonden, waardoor het masker omhoog geklapt kon worden. De nekbeschermer is bekleed met verzilverd messingblik, dat langs de rand om het ijzer is geslagen. Waarschijnlijk is voor de hechting van het messing aan het ijzer een organisch kleefmiddel gebruikt.

Onder de oren zitten klinknagels ter bevestiging van een leren riem over de nekbeschermer, waar mee het masker aan de onderkant met de helm werd verbonden. Boven elk oor is met klinknagels een beschermkap bevestigd. Daartussen loopt een rijk versierde voorhoofdsband van verzilverd messing, die met klinknagels aan het ijzer was vastgemaakt. In deze band zijn vijf busten uitgedreven, waarvan de kleding en de haren zijn verguld. Waarschijnlijk behoren deze figuren tot de kring rond de wijngod Bacchus.

De fraai versierde ruiterhelm dateert uit de tweede helft van de 1ste eeuw na Chr. Vermoedelijk zijn deze 1ste-eeuwse gezichtshelmen vooral als strijdhelm gebruikt. De relatief grote openingen voor ogen, neus en mond maken de gezichtshelm zeer geschikt om te dragen tijdens het gevecht. Maar zij zullen ook gedragen zijn tijdens parades, toernooien en ceremoniële gelegenheden, waar de ruiters hun vaardigheden konden tonen.

Mogelijk is de helm tijdens de opstand van de Bataven of kort daarna in de rivier terecht gekomen. Aan de binnenkant van de helm zaten twee wangkleppen van een andere helm en enkele blauwe glazen kralen en bronzen ringetjes vastgekoekt; misschien heeft alles samen in een zak gezeten.

De helm zal niet per ongeluk te water zijn geraakt, maar met bepaalde bedoelingen in de rivier gedeponeerd. De depositie van militaire uitrustingstukken en andere bronzen voorwerpen in rivieren kent een lange traditie die ook in de Romeinse tijd werd voortgezet. Een groot aantal van de bekende Romeinse helmen is in het water aangetroffen. Het is niet waarschijnlijk dat zij allemaal bij het oversteken van een rivier verloren zijn gegaan. Misschien offerden soldaten aan het einde van hun diensttijd hun meest waardevolle uitrustingstukken aan de godheid die hen had beschermd tijdens de diensttijd om daarmee ook weer een gunst van die godheid te kunnen ontvangen.

verzilverde_gezichtshelm_zijkant  verzilverde_gezichtshelm_bovenzijde