noord-zijde.jpg

random image default10

03a tangIn de jaren 1992 t/m 2004 zijn grootschalige opgravingen uitgevoerd voorafgaand aan de bouw van de wijk Passewaaij in Tiel. Hierbij zijn huizen en graven van een ruim opgezette Bataafse nederzetting opgegraven, daterend van ongeveer 50 voor tot 350 na Christus. In een bij deze nederzetting horende waterput, gedateerd in de derde eeuw, is een merkwaardig verroest ijzeren object gevonden.

Het heeft veel weg van een notenkraker. Het bestaat uit twee armen die middels een scharnier met elkaar verbonden zijn. Aan de binnenkant van iedere arm zijn driehoekige tandjes uitgesmeed. De handgreep wordt gevormd door een ronde staaf met een verdikt halfkogelvormig uiteinde. Het hele object heeft een lengte van 31,5 cm en een breedte van ca. 11 cm.


Over de functie van dit soort objecten zijn zeer verschillende uitspraken gedaan. Naast een interpretatie als notenkraker is ook geopperd dat het om een schaar of om een tang voor het onduleren van het haar zou kunnen gaan, maar ook om een castratietang. Al deze diverse interpretaties verduidelijken, dat, als historische of andere bronnen ontbreken, het vaak moeilijk is om tot een functiebepaling van sommige archeologische voorwerpen te komen.
Tot dusver heeft een interpretatie als castratietang de meeste instemming gekregen. Met de tang zou het scrotum van een paard of rund dan zijn afgeklemd, zodat het vervolgens afgesneden kon worden of zodat het na een tijd vanzelf afviel, omdat het bloed niet kon stromen.

Kort geleden heeft Stijn Heeren, de archeoloog die de opgravingen van Tiel-Paasewaaij in zijn proefschrift heeft geanalyseerd, een nieuwe interpretatie voorgesteld. Naar zijn mening gaat het niet om een castratietang maar om een praam. Een praam is een instrument, dat op de bovenlip van een paard wordt geplaatst. Door het afklemmen van zenuwen in de bovenlip wordt het paard rustig en voelt het minder pijn. Het dient dus als verdoving van het paard, bijvoorbeeld bij een operatie. Ter ondersteuning van zijn opvatting verwijst hij onder andere naar een reliëf uit Aix-en-Provence (Frankrijk). Hierop zijn twee veeartsen afgebeeld, die bepaalde medische handelingen bij twee paarden verrichten. Daartussen is als attribuut van de veterinair een tang afgebeeld, die qua vorm sterk op het voorwerp van Tiel lijkt. Aan de afgebeelde praam hangt een riem, die mogelijk bedoeld is om de handgreep te omwikkelen, waardoor de tang gesloten blijft. Daarnaast lijken ook huidige pramen op de tang uit Tiel. Deze zijn evenwel niet voorzien van een getande binnenzijde, maar wel van een riem om de tang vast te zetten.
Los van de functie werpt dit bijzondere voorwerp licht op de hoge veterinair-medische kennis op het Bataafse platteland. Kennelijk waren de Bataven in verband met de paardenfokkerij goed bekend met de medische verzorging van paarden.

Provinciaal depot voor bodemvondsten
Naast de museale rol vervult Museum Het Valkhof een belangrijke taak voor de provincie Gelderland. Het beheert de collectie van het provinciaal depot voor bodemvondsten. Deze wordt voortdurend gevoed met objecten, die bij recente archeologische opgravingen binnen Gelderland aan het licht zijn gekomen. Voor het eerst wordt hier een fraai voorwerp uit deze collectie in het zonnetje gezet, dat in 2011 aan de collectie werd toegevoegd.