DSC_0905a.jpg

random image default10

PANAMARENKO_MOCK_UPMock up, 1985, kunststof, motor, aluminium, vilt met paspop, object: h. 106 x 78 x 78 cm; tafel: h. 93,5 x 91 x 61 cm 

De ‘Mock up’ (= proefmodel) bestaat uit een op een tafel geplaatste paspop met een soort rugzak. In deze rugzak bevindt zich “een kleine krachtige motor, die een schoepenrad in beweging brengt. Lucht wordt aangezogen en via straalpijpen weer uitgestoten. Er kan worden gevlogen door de uitstoot te reguleren…”, aldus de kunstenaar. In eerste instantie lijkt het alsof hier een prototype van een nog onbekende machine wordt gepresenteerd. Onwillekeurig vraag je je af waar dit alles voor dient en of de machine in werking kan worden gesteld.

In de loop der jaren heeft Panamarenko diverse constructies en machines gebouwd om te kunnen vliegen. Zijn droombeeld is zich vrijelijk te kunnen verplaatsen te land, te water, in de lucht en in de ruimte. Vanaf midden jaren tachtig ontwikkelde hij verschillende rugzakken die allemaal op hetzelfde principe zijn gebaseerd. Het lijken pogingen om een lichtgewicht krachtbron te bouwen, waarmee hij - vrij als een vogel - uiterst wendbaar zou kunnen vliegen. Met zijn Mock up sluit hij aan bij een lange rij waaghalzen, die in loop van de twintigste eeuw met gevaar voor eigen leven hebben getracht als ‘Vogelmens’ eeuwige roem te vergaren.

Panamarenko wordt wel omschreven als ingenieur, natuurkundige, uitvinder en visionair. Zelf noemt hij zich liefst kunstenaar-technoloog. Hij houdt zich intensief bezig met artistieke en technische experimenten. Zijn constructies, die nog het meest op vliegmachines lijken, maken het mogelijk om aan het magnetische veld van de aarde te ontkomen.

Befaamd zijn de ‘Magnetische schoenen’, waarmee hij ondersteboven hing aan het stalen plafond van de BRT-studio. Hij wist zich te verplaatsen door afwisselend de stroom in de magneetschoenen aan en uit te schakelen. Deze schoenen waren een vroege poging van Panamarenko om zich van de zwaartekracht te ontdoen, om de zwaartekracht als het ware op te heffen, een ambitie die hij in zijn verdere werk nog vaak zou koesteren. In de jaren daarna heeft hij ook diverse constructies en machines gebouwd om te kunnen vliegen, liefst naar verafgelegen, onbekende oorden. In die zin zijn de voertuigen meer dan alleen uitvindingen. Het zijn de hulpmiddelen van de ontdekkingsreiziger die rusteloos op zoek is naar nieuwe dimensies. “Het hoogste doel dat de mens zichzelf kan stellen is een weg te bedenken om de aarde te verlaten”, aldus de kunstenaar.

Karakteristiek voor het werk van Panamarenko is de hang naar het surrealisme en de consequent doorgevoerde, intrigerende fascinatie voor de achterkant van het alledaagse. Panamarenko past hiermee in een traditie van eigenzinnige Belgische kunstenaars als James Ensor, René Magritte en Marcel Broodthaers. Hun werk kenmerkt zich door een bevlogen kijk op een wereld die net naast de werkelijkheid ligt en bizarre trekjes vertoont. Panamarenko waardeert de ironie van Marcel Duchamp, die onder meer uit diens ‘Vrijgezellenmachine’ spreekt. Hij voelt zich verwant met het vernieuwde kunstbegrip en de energiestromen van Joseph Beuys, en de attitude van Marcel Broodthaers, die zich persoonlijk met zijn werk identificeerde. Het onorthodoxe materiaalgebruik, de ontwikkeling van wonderlijke machines en de schijnbare gebruikswaarde van zijn objecten situeren hem in de omgeving van het nouveau réalisme en de pop art.