noord-zijde.jpg

random image default10

Deze tentoonstelling is te zien van 1 oktober 2016 t/m 5 maart 2017

Gebruik uitsluitend voor promotie van de tentoonstelling.

 

Campagnebeeld tentoonstelling

campagnebeeld web

 

De overwinnaar Satornilos

De overwinnaar Satornilos

Deze gladiator was een thraex. Dat is te zien aan zijn afgelegde helm: de kam eindigt in een griffioen. Zijn naam staat links, in het Grieks. De tekst luidt: “De familia, voor Satornilos. Ter nagedachtenis.”  Het woord ‘familia’ wordt gebruikt voor de “Familia Gladiatoria”, de groep van gladiatoren die in dezelfde gladiatorenschool trainden. Zij hebben ervoor gezorgd dat Satornilos een fatsoenlijke  begrafenis kreeg en herdacht werd met een grafsteen. Satornilos was nog actief als gladiator toen hij stierf. Daarop wijst de palmtak die hij vasthoudt, het was de beloning voor winnende gladiatoren. Misschien is Satornilos overleden aan zijn verwondingen.

Smyrna, Turkije
Datering: Tweede-derde eeuw
Rijksmuseum van Oudheden, Leiden
Foto: Rijksmuseum van Oudheden

 

Fresco - Duel voor de doden

Fresco duel voor de doden

Dit fresco is afkomstig uit een graftombe in Zuid-Italië en dateert rond 350 voor Christus. Het toont twee duels zoals die werden georganiseerd bij begrafenissen ter ere van de overledene. Zulke spelen vonden plaats bij de dood van prominente mannen, die daarvoor instructies hadden  achtergelaten in hun testament. Links zijn twee mannen naakt aan het boksen. Daarnaast staat een muzikant, spelend op een dubbelfluit. Rechts twee mannen met lange baarden die vechten met werpsperen en lansen. Ze zijn beschermd door hun bepantsering, bestaande uit scheenplaten, schilden en helmen, verder zijn ze naakt. De linker wordt extra beschermd door een borstplaat. Beide krijgers zijn verwond aan een knie, de rechter is er het ergst aan toe met een speer in de borst. Helemaal rechts staat de scheidsrechter, met een masker op, met in zijn hand  een krans voor de winnaar.

Paestum, Italië
Datering: Ca. 350 voor Christus
Museo Archeologico Nazionale, Paestum

Foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

 Gladiatorenbeker uit Nijmegen 

Gladiatorenbeker uit Nijmegen

De groen geglazuurde beker van aardewerk toont de vier meest populaire typen gladiatoren. Een zwaarbewapende secutor (‘achtervolger’) stormt af op een retiarius (netvechter). Het werpnet is hij in het gevecht kwijtgeraakt. Hij probeert zijn tegenstander met zijn drietand op afstand te houden. Aan de andere kant staan twee zwaarbewapende gladiatoren tegenover elkaar, met tussen hen in een scheidsrechter met een stok. Rechts een thraex (‘Thraciër’), herkenbaar aan zijn gebogen zwaard: achter hem komt een helper ermee aangelopen. De gladiator links heeft een groter schild en een recht zwaard en stond bekend als murmillo. Boven dit tafereel zijn nog resten van een opschrift, met daarin de namen van de gladiatoren. Boven de Thraciër is de naam ivstvs (‘de rechtvaardige’) leesbaar.

Gevonden in een graf in de begraafplaats van de stad Ulpia Noviomagus, Nijmegen
Datering: Tweede helft van de tweede eeuw
Museum Het Valkhof, Nijmegen
Foto: Museum Het Valkhof

 

 

Helm van een murmillo

Helm van een murmillo

Deze rijk versierde helm werd gedragen door een gladiator van het type murmillo. Hij heeft een karakteristieke, met reliëfs versierde kam, waarop een kam van veren kon worden gezet. In buisjes aan weerszijden van de kam konden enkele veren worden gestoken. Boven het vizier staat een Medusakop. Medusa was een Gorgo, in de Griekse mythologie een monster met slangenhaar dat mensen kon verstenen met een blik. Daarboven staat Mars, de god van de oorlog in volledige wapenuitrusting.

Gevonden in de gladiatorenschool in Pompeii
Datering: Derde kwart van de eerste eeuw na Chr.
Museo Archeologico Nazionale, Napels

Foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

Helm van een secutor

Helm van een secutor Pompeii

De secutor was een gladiatortype dat vooral werd ingezet tegen de retiarius, die met drietand en een net vocht. De helm van de secutor, met gladde kam, was specifiek gemaakt om tegen de aanvallen van de retiarius bestand te zijn. Hij is zo glad mogelijk, zonder versieringen en uitsteeksels, om te voorkomen dat hij verstrikt zou raken in het net van de retiarius. De ooggaten zijn klein, zodat ze niet doorboord konden worden door de drietand. Maar door de kleine ooggaten had de secutor een heel beperkt blikveld. Verder was het moeilijk adem te halen, omdat de helm zo zwaar en gesloten was. Hij raakte daardoor sneller moe dan zijn tegenstander.

Gevonden in de gladiatorenschool in Pompeii
Datering: Derde kwart van de eerste eeuw
Museo Archeologico Nazionale, Napels

Foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

 

Rijk versierd kapiteel Colosseum

Rijk versierd kapiteel Colosseum

Dit kapiteel was het bovenste deel van een zuil in het Colosseum. Het is versierd met acanthusbladeren en met vier Medusahoofden, omringd door slangen. Dit kapiteel stond op de summa cavea, oftewel de bovenste tribune. Het Colosseum was het eerste Romeinse amfitheater versierd met zuilen in Griekse traditie, eerdere varianten hadden een meer sobere uitstraling.

Datering: Tweede eeuw
Colosseum, Rome

Foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

Secutores na een gevecht

Secutores na een gevecht Maastricht

De rechter man heeft zijn schild neergelegd en houdt zijn linkerhand met opgestoken duim omhoog, normaal het teken van de scheidsrechter om genade te schenken. Door de verliezer dit verlossende gebaar te laten maken, wordt mogelijk de redding van de dood uitgebeeld.

De linker gladiator staat klaar om toe te slaan. Beide mannen dragen dezelfde uitrusting: kort zwaard, gladde helm met twee kleine kijkgaten en pluimen in de kokertjes aan weerskanten, ovaal schild. De helm en het korte zwaard zijn karakteristiek voor secutores, die vaak tegen netvechters (retiarii) vochten, maar ook wel in onderling gevecht worden afgebeeld.
Waarschijnlijk was deze steen onderdeel van een grafmonument van een vooraanstaand lid van het Tongerse bestuursdistrict, waar Maastricht toen deel van uitmaakte. Het zal aan de spelen herinnerd hebben die deze man tijdens de bekleding van een publiek ambt aan de bevolking van zijn stad had aangeboden.

Maastricht
Datering: 190-220
Centre Céramique, Maastricht

Foto: Guido Schalenbourg, Gallo-Romeins Museum, Tongeren

 

Grafreliëf Pompeii - Een dag in het amfitheater

grafrelif Pompeii

Dit grafreliëf was gemaakt voor een editor, een organisator van gladiatorenspelen in 
Pompeii en geeft een dag in het amfitheater weer. In het bovenste register is de parade (pompa) te zien die de spelen inluidde. Helemaal rechts lopen twee lictoren, dienaren van de Romeinse ambtenaren, daarachter muzikanten, gevolgd door een plateau gedragen door vier mannen. Op dat plateau zijn twee smeden afgebeeld, die de wapens van de gladiatoren maken. Daarachter volgen twee mannen, één met de aankondiging van het programma en de  ander met de palmtakken voor de overwinnaars. Gehuld in een toga, is de editor zelf. Na hem dragen mensen de helmen en schilden van de gladiatoren, gevolgd door paarden met hun begeleiders. In het middelste register staan diverse gladiatorengevechten afgebeeld, met o.a. rechts een murmillo tegen een hoplomachus. De twee groepen daar links van zijn paegniarii, een soort clowns die tijdens pauzes optraden. Helemaal onderaan staan dierengevechten afgebeeld.

Deel van een grafmonument bij de Porta di Stabia, Pompeii
Datering: 20-30 na Chr.
Museo Archeologico Nazionale, Napels

Foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

 

Provocatores in gevecht

Provocatores in gevecht

Op dit fragment van een grafmonument zijn twee provocatores in gevecht, terwijl een derde toekijkt. De provocator was de enige gladiator met borstbescherming. En hij vocht alleen tegen andere provocatores. Volgens de inscriptie komt de gladiator links uit de gladiatorenschool van Julius Caesar (IVL) en heeft hij al vijf keer gevochten en gewonnen (V). Zijn tegenstander heet Clemens, dit staat in de rand boven zijn hoofd. Dit duel is door de man links gewonnen, te zien aan de V (vicit) bij zijn persoon. Clemens heeft verloren, maar hij kreeg genade, bij hem staat de M van missio, weggestuurd. Bij de man helemaal rechts staat zowel M als de Griekse letter thèta, wat staat voor thanatos, dood. De man rechts heeft dus wel genade gekregen, maar is waarschijnlijk gestorven aan zijn verwondingen.

Gevonden in de Tiber bij Rome
Datering: 30 voor Christus
Museo Nazionale Romano - Terme di Diocleziano, Rome

Foto: Museum Het Valkhof

 

Bronzen beenplaten

 Beenplaten van een thraex

Bronzen beenplaten van een gladiator van het type thraex, die met leren riempjes werden vastgemaakt en gedragen over gevoerde beenbeschermers van stof. Ze zijn rijkversierd met reliëf, bovenaan het kale hoofd van Silenus, aan weerszijden hoofden van Dionysus, de god van de wijn en het theater. Daaronder hoorns van overvloed en een leeuwenhuid met drie theatermaskers. Helemaal onderaan staat een ooievaar op een slang. 

Gevonden in de gladiatorenschool in Pompeii
Datering: Derde kwart van de eerste eeuw
Museo Archeologico Nazionale, Napels

Foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

   

Tentoonstellingsbeelden
Foto's: Stef Verstraaten

   
GLADIATOREN TEF2073 GLADIATOREN TEF2091  
GLADIATOREN TEF1993 GLADIATOREN TEF1998  
GLADIATOREN TEF2105 GLADIATOREN TEF2012