_X6G4355.jpg

random image default10

Deze tentoonstelling is te zien van 13 oktober 2018 t/m 7 januari 2019

Gebruik uitsluitend voor promotie van de tentoonstelling.

 

1. Maria van Gelre in een blauwe jurk, staande in een besloten hofje 

1

Gelre, ca. 1415
Perkament, 18,4 x 13,2 cm
Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin,
Ms Germ Oct 42, rol. 19v

God zendt haar de Heilige Geest, twee engelen vergezellen haar: de ene wijst naar haar boek, de andere houdt een banderol vast waarop 'O milde Maria' te lezen staat. De staande houding van de opdrachtgeefster is heel ongebruikelijk en geeft blijk van de zelfbewuste houding van Maria van Gelre.

2. Blad met Rijke man en Abraham en het begin van een gebed

2

Gelre, ca. 1415
Perkament, 18,4 x 13,2 cm
Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin,
Ms Germ Oct 42, rol. 132v

De rijke man richt zich vanuit de hellemond tot Abraham met de vraag zijn pijn te verzachten met één druppel water, maar Abraham weigert dat. Bij leven had hij de arme Lazarus te eten kunnen geven, maar hij heeft dat nagelaten. De miniaturist heeft een ongebruikelijk moment uit het verhaal van de rijke man en de arme Lazarus afgebeeld, waarin de dramatiek ten volle tot uitdrukking komt.

 

3. Maria met kind en een knielende opdrachtgever

3

Gelre, ca. 1415
Perkament, 18,4 x 13,2 cm
Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin,
Ms Germ Oct 42, rol. 476v

Tien jaar nadat het eerste deel van haar boek gereed was, heeft Maria haar boek laten uitbreiden. Ze heeft dit laten doen kort na het overlijden van haar eerste man, hertog Reinald IV. Om die reden heeft ze zich laten afbeelden in rouwkledij.

 4. De kroning van Maria

4

Parijs, begin 15de eeuw
Verf op paneel
Berlijn, Staatliche Museen zu Berlin,
Gemäldegalerie, Cat Nr 1648

De kroning van Maria is heel verfijnd geschilderd op een manier die doet denken aan de miniatuurschilderkunst. Het kleine paneel is een mooi voorbeeld van de hoge kwaliteit van de Parijse schilderkunst in de vroege 15de eeuw en van de hoofse, idealiserende stijl.

 

5. Hofgezelschap

5

Gelre, ca. 1415
Zilverstift, met inkt geretoucheerd,
17,5 x 22,5 cm
Uppsala, Universitet Biblioteket

Hoe hovelingen eruitzagen in het begin van de vijftiende eeuw, weten we alleen door de vaak idealiserende voorstellingen. Kleding is niet bewaard, al maken de rekeningen van het hof duidelijk dat er met grote regelmaat uiterst kostbare kleding werd aangeschaft. De zilverstift tekening is, samen met de miniatuur van Maria van Gelre, een van de zeldzame bronnen die een indruk geeft van de hoge hofkringen. Ondertussen is het natuurlijk vooral ook een allegorische voorstelling over de liefde.

6. Juwelenkistje

6

Parijs?, ca. 1400
Gepolychromeerd en verguld hout, 14 x 21 x 13,8 cm
Londen, Victoria & Albert Museum

Juwelenkistjes behoorden tot de vaste attributen van adellijke dames. Ook Maria had er verschillende, al zij die niet bewaard. Dit kistje is van uitzonderlijk hoge kwaliteit: het beslag is verfijnd en het is beschilderde met verschillende leeuwen. Zulke kistjes waren bestemd voor de allerhoogste adel: vrouwen zoals Maria.

 

7. Wandtapijt, Ontvangst in het kasteel of ontmoeting van geliefden

7

Parijs, 1400-1410
Tapijt van wol en zijde, 204 x 151 cm
Parijs, Musée des Arts Décoratifs

Tapijten behoorden tot de kostbaarste en meest geliefde objecten uit de late middeleeuwen. De set tapijten waartoe dit exemplaar behoorde, zijn door herkomst en iconografie te verbinden met het milieu rond het Franse hof en Jean de Berry en daarmee met het milieu waarin Marie d’Harcourt verkeerde. Juist deze voorstelling symboliseert de ontmoeting tussen de wereld van het Franse hof en die van het hof waar Maria terecht zou komen: Gelre en Gulik. Op de tentoonstelling laat dit object bij uitstek de hoge hofcultuur zien, en het symboliseert door het draagbare karakter ook het rondreizende karakter van de hoven waarvan Maria deel heeft uitgemaakt.

8. Onze Lieve Vrouwe van Renkum

8. Onze Lieve Vrouwe van Renkum Renkum R

Maasland, ca. 1380
Eikenhout met polychromie, 60 cm
Renkum, R.K. Parochie z. Titus Brandsma

De tronende Madonna is rond 1380 gemaakt, vermoedelijk in het Maasland. Al snel ontstond er in Renkum een grote verering voor dit beeld. De kapel waar het beeld stond, werd in 1405 door hertog Reinald uitgebouwd tot een vrouwenklooster. Maria kwam er verschillende keren. Zo vertrok ze op 8 mei 1406 al voor het ontbijt uit Nijmegen om het klooster in Renkum te bezoeken. Ze trok ruim tijd uit om er te bidden. Ze moet een bijzondere devotie hebben gehad voor juist dit beeld.

 

9. Verbondsbrief

9

Arnhem, 25 oktober 1419
Perkament voorzien van zegels van groene en rode was
Arnhem, Gelders Archief,
2000 Oud Archief Arnhem, Inv. nr. 5451

Op 3 mei 1418 stuurden steden en ridders van Gelre een petitie aan de hertog en hertogin met stevige eisen over de opvolging van Reinald en over wie het voor het zeggen had in het hertogdom. Maanden van onderhandelingen volgden en Maria speelde daarin een belangrijke rol. Op 25 oktober 1419 volgde het antwoord en het hof gaf nauwelijks toe aan de eisen. Dit document bevat het antwoord, voorzien van het rode zegel van Maria. De hertog heeft het, veelzeggend genoeg, niet gezegeld.

10. Gebedenboek van Maria van Gelre

10

De miniatuur met hertogin Maria van Gelre.
Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin, mgq 42 (foto Dick van Aalst / Radboud Universiteit)

 

11. Gebedenboek van Maria van Gelre

 11

Pagina's met tekst en randdecoratie: zo ziet het grootste deel van het gebedenboek eruit.
Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin, mgq 42 (foto Dick van Aalst / Radboud Universiteit)

 12. Gebedenboek van Maria van Gelre
12

Het uit de band genomen gebedenboek van de zijkant gezien: het bestaat uit een stapel losse katernen die ook na conservering niet meer ingebonden zullen worden.
Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin, mgq 42 (foto Dick van Aalst / Radboud Universiteit)