DSC_0905a.jpg

random image default10

15 februari t/m 10 juni 2019 | grote tentoonstelling

Ceija Stojka is tien jaar als ze met haar familie naar Auschwitz wordt gedeporteerd. In twee jaar tijd komt het Roma meisje in drie concentratiekampen terecht, die ze wonderlijk genoeg overleeft. Jarenlang zwijgt Stojka over de Holocaust, maar vanaf haar 55ste begint ze zich te uiten. Ze schrijft talloze gedichten en teksten, waaronder het boek Wij leven in het verborgene. Ook maakt Stojka meer dan duizend schilderijen en tekeningen. Op onnavolgbare wijze brengt deze autodidact en veerkrachtige geest haar oorlogservaringen in beeld en maakt deze invoelbaar. Stojka vertelt daarmee niet alleen haar eigen verhaal als Roma kind, maar tegelijk ook het universele verhaal van het lijden van kinderen in oorlogstijd. In Nederland is Ceija Stojka nog nagenoeg onbekend. Museum Het Valkhof brengt daar verandering in met een uitgebreid overzicht van haar werk.

Ceija Stojka is in 1933 in Oostenrijk geboren als de vijfde van zes kinderen. Haar familie maakt deel uit van de Lowara, Roma paardenhandelaren uit Centraal Europa. Het gezin trekt door Oostenrijk, tot de angst voor de Nazi’s te groot wordt en onderduiken bij vrienden in Wenen de beste oplossing lijkt. Er volgen onzekere jaren, waarin de vader van Stojka wordt opgepakt en omgebracht. In 1943 pakken de Nazi’s Stojka en haar familie ook op en deporteren hen naar Auschwitz-Birkenau. Vandaaruit worden ze naar het werkkamp Ravensbrück gebracht en later naar Bergen-Belsen. Ceija Stojka overleeft de vele ontberingen naar eigen zeggen omdat ze tijdens de kampperiode bij haar moeder kan blijven.

Nooit meer vergeten
Veertig jaar later voelt Stojka de behoefte om haar verhaal te vertellen. Hoewel ze nagenoeg autodidact is, schrijft ze vier aangrijpende boeken in een zeer persoonlijke, poëtische stijl. Als een van de eerste Roma vrouwen en overlever van de Holocaust deelt ze haar ervaringen, vanuit de wens dat men deze geschiedenis nooit meer vergeet of ontkent. Ook neemt ze positie in tegen het toenemende racisme in Oostenrijk in een tijd dat extreem rechts en nationalistische partijen terrein winnen. Door de boeken die ze tussen 1988 en 2005 uitbrengt, maakt ze snel naam als pro-Roma activiste in Oostenrijk. Ze doet dat met zoveel verve dat in 2014 in Wenen een plein naar haar vernoemd is en ze door de Paus is ontvangen in Rome.

Helle en dunkle Bilder
Vanaf 1990 wijdt Stojka zich ook aan schilderen en tekenen, opnieuw als autodidact. Ze werkt iedere dag in haar Weense appartement tot kort voor haar overlijden in 2013. In twee decennia ontstaat een oeuvre van meer dan duizend tekeningen en schilderijen. Opmerkelijk is het perspectief dat uit de beelden spreekt, alsof Stojka tijdens het maken in het kind van toen verandert. Haar werk valt te verdelen in grofweg twee categorieën. Enerzijds de ‘dunkle Bilder’, grafische weergaven van de afschrikwekkende oorlogsjaren en de periode van gevangenschap die haar familie en haar volk moeten doorstaan. Het zijn veelal zwarte inkttekeningen waaruit alle kleur is weggeslopen. Anderzijds de ‘helle Bilder’, vrolijk gekleurde, idyllische landschappen die de vooroorlogse jaren weergeven, als de Stojka familie en andere Roma frank en vrij met hun paarden en huifkarren door het Oostenrijkse platteland trekken.

SS-ers, sneeuw, wind en kraaien
In de expositie zijn meer dan 100 kunstwerken bijeen gebracht die samen het verhaal van Stojka vertellen, van de vooroorlogse jaren tot de terugkeer naar het vrije leven. De werken over de drie concentratiekampen vormen het hart van Stojka’s artistieke productie en van de tentoonstelling. Het zijn nachtmerrieachtige beelden vol prikkeldraad, rook, SS-ers, wind, sneeuw en kraaien. Sommige werken bestaan uit beeld én tekst en geven zo nog meer intensiteit aan de voorstelling. Ook is een deel uit de film Unter den Brettern hellgrünes gras (2005, Karin Berger) te zien, waarin Stojka vertelt over haar ervaringen, evenals schetsboeken, foto’s en documentatiemateriaal. De tentoonstelling is samengesteld door gastcuratoren Paula Aisemberg, Noëlig Le Roux, Xavier Marchand, met hulp van Nanda Janssen en was eerder te zien in La Friche Belle de Mai-Marseille, La Maison Rouge in Parijs en zal na Nijmegen doorreizen naar Museo Reina Sofía in Madrid.

CP MR CEIJA STOJKA 067

 Ceija Stojka, zonder titel, 1995, acryl op karton, collectie Antoine de Galbert

15 februari t/m 10 juni 2019 | in de patio

In Nijmegen zijn veel kinderen het slachtoffer geworden van geweld tijdens de Tweede Wereldoorlog. Niet alleen tijdens het geallieerde bombardement van februari ’44, maar ook na de bevrijding toen Nijmegen een frontstad was.

Honderden kinderen stierven, werden wees, zijn als kindsoldaat voor het Duitse regime ingezet of zijn voor het leven getekend omdat hun ouders ‘fout’ waren. Zij krijgen een gezicht in deze tentoonstelling, die in samenwerking met de werkgroep Oorlogsdoden Nijmegen en de Stichting Beeldmix tot stand komt. De Nijmeegse fotografe Annie van Gemert laat zich inspireren door de historische beelden, en brengt daarmee een verbinding tussen de geschiedenis en de actualiteit tot stand.

750px Fotos van kinddren die bij het bombardement omkwamen

Foto's van kinderen die omkwamen bij het bombardement in Nijmegen

21 juni t/m 22 september 2019 | grote tentoonstelling

‘Sometimes I wonder’ is een hommage aan een kunstenaar die volop in het leven staat en nog steeds nieuwe richtingen in zijn kunstenaarschap verkent. De tentoonstelling wakkert nieuwsgierigheid aan en inspireert door nieuwe manieren van kijken naar de werkelijkheid, de wereld en het leven zelf.

Museum Het Valkhof heeft, evenals het Stedelijk Museum in Amsterdam, een belangrijke collectie in huis van deze na-oorlogse kunstenaar. In zijn jeugdjaren is Brusse een verwoed amateurarcheoloog en verzamelaar van archeologische vondsten. In de begintijd van zijn kunstenaarschap werkt Brusse graag met keramische vormen en terracotta, een werkwijze die rechtstreeks te herleiden is tot de Romeinse geschiedenis.

The blue moment

The Blue Moment, Mark Brusse

5 juli t/m 22 september 2019 | in de patio

KNUST, van oorsprong een Nijmeegs kunstenaarsinitiatief met wortels in de kraakbeweging van de jaren tachtig, is internationaal bekend om haar felgekleurd, fantastisch vormgegeven stencildrukwerk.

In 2019 verschijnt een geschreven geschiedenis van KNUST, met een overzicht van het drukwerk dat de afgelopen vijfendertig jaar uit hun stencilmachines kwam. Een mooie gelegenheid voor Museum Het Valkhof om op knustiaanse wijze uit te pakken. Geuren, kleuren, geluid, papier en alles wat je daarmee kunt doen: het gevoel van KNUST!

13jdinkten door Ania Rachmat

KNUST, foto gemaakt door Ania Rachmat

11 oktober 2019 t/m maart 2020 | grote tentoonstelling
Een interactieve tentoonstelling voor alle leeftijden

Stoere ridders, mooie jonkvrouwen, indrukwekkende kastelen, de pest en kronkelige steegjes in vieze steden domineren doorgaans het beeld van de middeleeuwen. Dat doet deze periode van 1000 jaar geschiedenis te kort. ‘Verbaas je over de middeleeuwen’ biedt een andere kijk op deze lange en roerige periode in onze geschiedenis.

Net als nu zochten de mensen naar manieren om hun leven te verbeteren. De middeleeuwen: het was geen donkere periode van stilstand, maar juist een tijd van uitvindingen en ontdekkingen. Nieuwe manieren van akkerbouw zorgden voor een verbeterde voedselopbrengst. De uitvinding van het buskruit veranderde de manier van oorlog voeren ingrijpend – met grote forten en imposante kanonnen tot gevolg. De middeleeuwse wereld was bovendien sterk verbonden met andere continenten

door handel, geloof en uitwisseling van kennis. In deze interactieve tentoonstelling ontdek de geheimen van de kruidengeneeskunde, smeed je een zwaard of componeer je een lied met middeleeuwse instrumenten. Beleven en ervaren voor iedereen!

verbaas je over de middeleeuwen

Welkom bij Museum Het Valkhof

Museum Het Valkhof
Radboud Universiteit